Các nhà khoa học đang phát triển một hướng tiếp cận hoàn toàn mới trong phòng chống dịch bệnh: đưa vaccine vào cơ thể dơi bằng những con đường tự nhiên, thay vì tiêm trực tiếp. Mục tiêu của phương pháp này là giảm thiểu nguy cơ các loại virus nguy hiểm từ dơi lây sang con người, từ đó ngăn chặn dịch bệnh ngay từ nguồn phát sinh.

Dơi từ lâu được biết đến là vật chủ tự nhiên của nhiều loại virus có khả năng gây bệnh nghiêm trọng cho người, điển hình như virus dại và Nipah. Tuy nhiên, khác với vật nuôi hay động vật sống gần con người, dơi thường sinh sống theo đàn rất lớn, di chuyển liên tục qua nhiều khu vực và trú ngụ ở những nơi hiểm trở như hang động, vách đá hoặc tán cây cao. Chính vì vậy, việc tiếp cận từng cá thể để tiêm vaccine gần như là điều không thể thực hiện ở quy mô lớn.

Xuất phát từ thực tế này, các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm những giải pháp “gián tiếp”, tận dụng chính hành vi tự nhiên của dơi và các sinh vật xung quanh chúng. Theo một công trình được công bố trên tạp chí Science ngày 11/3, hai phương pháp chính đang được thử nghiệm.

Cách thứ nhất là sử dụng muỗi như một “vector sinh học” – tức là vật trung gian truyền vaccine. Trong phương án này, muỗi được cho mang một loại vaccine đặc biệt. Khi chúng đốt dơi để hút máu, vaccine sẽ được truyền vào cơ thể dơi theo cách tương tự như quá trình lây lan mầm bệnh trong tự nhiên. Chính vì cơ chế này mà phương pháp được gọi là “vaccine bay”. Ý tưởng tận dụng đặc tính tự nhiên của muỗi giúp việc phân phối vaccine diễn ra rộng rãi mà không cần sự can thiệp trực tiếp của con người.

Cách thứ hai là bổ sung vaccine vào dung dịch nước muối khoáng nhằm thu hút dơi đến uống. Nhiều loài dơi trong tự nhiên có nhu cầu tìm kiếm muối khoáng để bổ sung dinh dưỡng, do đó việc đặt các nguồn nước chứa vaccine có thể giúp chúng tự tiếp nhận mà không cần bị bắt giữ hay can thiệp.

Về bản chất, loại vaccine được sử dụng trong nghiên cứu là virus đã được làm suy yếu và chỉnh sửa di truyền. Các nhà khoa học “cài” vào đó những đặc điểm nhận diện của các virus nguy hiểm như dại hoặc Nipah. Khi dơi tiếp nhận, hệ miễn dịch của chúng sẽ học cách nhận diện và tạo ra kháng thể chống lại mầm bệnh, nhưng không gây ra nhiễm trùng thực sự. Đây là nguyên lý tương tự nhiều loại vaccine dùng cho người.

Kết quả thử nghiệm ban đầu trong môi trường phòng thí nghiệm cho thấy những tín hiệu rất khả quan. Các loài động vật như chuột, hamster và cả dơi khi tiếp xúc với vaccine qua nhiều hình thức khác nhau – bị muỗi đốt, ăn muỗi mang vaccine hoặc uống nước muối chứa vaccine – đều tạo được phản ứng miễn dịch rõ rệt. Đáng chú ý, một số cá thể đã sống sót sau khi bị phơi nhiễm với virus dại, cho thấy khả năng bảo vệ bước đầu của phương pháp này.

Theo nhóm nghiên cứu, nếu các phương pháp này chứng minh được hiệu quả ngoài tự nhiên, chúng có thể tạo ra bước đột phá lớn trong kiểm soát dịch bệnh. Thay vì chờ đến khi virus lây sang người hoặc vật nuôi rồi mới triển khai biện pháp ứng phó, việc can thiệp ngay từ vật chủ ban đầu như dơi sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng công nghệ này vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu sơ khởi. Trước khi có thể triển khai ngoài thực địa, cần phải đánh giá kỹ lưỡng nhiều yếu tố như độ an toàn sinh học, tác động đến hệ sinh thái, khả năng kiểm soát muỗi mang vaccine, cũng như nguy cơ phát sinh những hệ quả ngoài ý muốn.

Theo nhận định của Liên minh Vaccine toàn cầu (Gavi), dù chưa thể áp dụng ngay trong thực tế, hướng tiếp cận này mở ra một chiến lược phòng chống dịch hoàn toàn mới: kiểm soát mầm bệnh từ gốc, ngay trong tự nhiên. Đây có thể trở thành một công cụ quan trọng trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh các bệnh truyền từ động vật sang người ngày càng gia tăng và khó lường.

Nguồn: TinTucNews