Thu Hường, 28 tuổi, sống tại Hà Nội, luôn gặp khó khăn trong việc xác định phương hướng vì cô không thể nhớ đâu là bên trái, đâu là bên phải. Gần đây, khi ngồi sau xe để xem bản đồ giúp chồng đi gặp khách, Hường dõng dạc ra lệnh “rẽ phải” dù bản đồ hiển thị phải rẽ trái. Hậu quả, hai vợ chồng đi thêm 5 km và trễ hẹn 20 phút. Trên đường về, cô phải hứng chịu những lời trách móc từ chồng.

Từ nhỏ, Hường đã trở thành mục tiêu trêu chọc của bạn bè. Khi giờ thể dục, lớp trưởng hô “quay trái”, cô lại quay sang phải. Suốt 18 năm đi học, biệt danh “Hường mất hướng” gắn liền với cô. Cô từng thử dùng nhẫn đeo tay phải làm dấu hiệu phân biệt, nhưng đôi khi quên mang nhẫn, khiến bản thân lại rối loạn trong việc xác định hướng. Hiện tại, cô thường không nói mà nhẹ nhàng gõ vai người cầm lái để ra hiệu hướng đi.

Tương tự, Quốc Tuấn, 29 tuổi, ở Hưng Yên, cũng được bạn bè gọi là “la bàn hỏng”. Trong thời học sinh, anh đeo đồng hồ tay trái để tránh nhầm lẫn, nhưng ám ảnh nhất là những lần học quân sự tại Vĩnh Phúc. Khi nghe khẩu lệnh “Bên phải quay!”, Tuấn quay sang trái và đập báng súng vào người phía sau, lặp lại nhiều lần, khiến cả trung đội bị phạt chạy quanh sân. Ngay cả trong ngày cưới cuối năm 2024, Tuấn vẫn nhầm khi trao nhẫn cho cô dâu, khiến quan khách cười ồ.

Lần thi bằng lái xe vào tháng 6/2025 cũng không ngoại lệ: nghe lệnh rẽ trái, anh bật xi-nhan và bẻ lái sang phải, lao vào làn ngược chiều. Tuấn tự nhận: “Gần 30 năm qua, tôi như một cỗ máy lỗi hệ thống, không thể phân biệt hai hướng cơ bản này.”

Tình trạng của Hường và Tuấn được gọi là Hội chứng nhầm lẫn trái – phải (Left-Right Confusion – LRC). Người mắc LRC vẫn có thể đọc bản đồ nhưng khó phản ứng nhanh với các lệnh chỉ hướng. Theo bác sĩ Đoàn Văn Phúc, Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Việt Nam chưa có khảo sát về LRC, nhưng y học thế giới ước tính khoảng 15-18% dân số gặp khó khăn này.

Nguyên nhân xảy ra khi thùy đỉnh (parietal lobe) của não, khu vực xử lý cảm giác cơ thể và tích hợp thông tin thị giác – không gian, bị tổn thương bẩm sinh hoặc do tai nạn. Những người này phải sống chung với hội chứng suốt đời. Ngoài ra, căng thẳng tâm lý hoặc áp lực công việc cũng có thể khiến ai đó tạm thời mất khả năng phân biệt trái – phải, nhưng hiện tượng này sẽ tự biến mất khi tinh thần ổn định.

Giáo sư Ineke van der Ham (Đại học Leiden, Hà Lan) giải thích con người hiếm khi nhầm trên – dưới, nhưng trái – phải khó khăn hơn do tính đối xứng không gian. Nghiên cứu năm 2020 của bà chỉ ra khoảng 15% dân số tự đánh giá khả năng phân biệt trái – phải kém. Một khảo sát khác của giáo sư Gerard Gormley đăng trên Tạp chí Y khoa Canada năm 2016, dựa trên 800 người trưởng thành, cho thấy 17% phụ nữ và 9% nam giới gặp khó khăn tương tự.

Những người mắc LRC thường tìm mẹo riêng để “sống chung”: nhận diện qua nốt ruồi, vết sẹo, hoặc giơ ngón tay cái và trỏ tạo chữ “L” cho tay trái. Trúc An, 28 tuổi ở TP HCM, chọn xăm ký hiệu trên tay: trái tim trên ngón giữa và ngôi sao ở cổ tay, giúp cô nhận biết tay trái khi gõ bàn phím hay lái xe. Sau khi xăm hình, cô cảm thấy cuộc sống dễ dàng hơn hẳn.

Giáo sư Gormley hy vọng cộng đồng sẽ hiểu và thông cảm cho những người mắc LRC: “Trái – phải là thách thức không gian lớn nhất đối với não bộ. Chúng ta cần cho họ thời gian để kiểm tra và quyết định, thay vì vội vàng phán xét.”

Nguồn: TinTucNews