Đầu năm, con cháu dòng họ Nguyễn Gia từ khắp nơi vượt hàng nghìn km trở về dự lễ tế tổ, chuẩn bị hàng trăm mâm cỗ “gà bay” tỉ mỉ để dâng lên tiên tổ.
Sáng sớm 6/3, các ngả đường dẫn vào xóm Tường Dinh, xã Đại Đồng, chật kín xe máy, ôtô. Trong khuôn viên nhà thờ họ Nguyễn Gia, ánh đèn điện rực sáng, chào đón hàng trăm con cháu trở về từ nhiều tỉnh thành.
Trên tay anh Nguyễn Gia Mỹ, 37 tuổi, là mâm lễ được chăm chút công phu nhất: một con gà trống thiến gần 4 kg tạo dáng “thế bay”. Con gà đứng thẳng trên mâm xôi, đầu ngẩng cao, đôi cánh dang rộng như sắp cất cánh, miệng ngậm bông hoa hồng.
“Để có mâm lễ này, tôi phải đặt thợ từ sớm và cùng các chú, các bác thức trắng đêm, nắn từng khớp xương bằng dây kẽm. Mâm lễ đẹp không chỉ ở hình thức mà còn là lòng thành dâng lên tổ tiên,” anh Mỹ chia sẻ.
Tại sân từ đường, hơn 130 mâm cỗ với những mâm thế gà độc đáo được bày biện trang trọng. Có con gà quỳ, có con oai vệ như chiến binh. Ông Nguyễn Gia Hiền, 60 tuổi, đại diện dòng chi 2, cho biết “thi gà thế” là truyền thống hàng trăm năm của dòng họ – một trong những dòng họ lớn sinh sống chủ yếu tại các xã Đại Đồng, Đô Lương và Hải Lộc.
Không riêng Thanh Chương, tục dâng cỗ “gà thế” rằm tháng Giêng từ lâu là nét văn hóa đặc trưng, niềm tự hào của nhiều dòng họ lớn khắp Nghệ An như họ Nguyễn Mậu ở Nam Đàn hay các dòng họ lâu đời tại Đô Lương. Chuẩn bị lễ tế tổ thường bắt đầu từ trước Tết, khi các đinh nam đi khắp nơi tìm mua những con gà trống thiến khỏe mạnh, mào đỏ, vóc dáng oai vệ, nặng 4-5 kg.
Theo các bậc cao niên, việc luộc và tạo dáng gà là cả một nghệ thuật. Sau khi làm sạch, gà được uốn nắn bằng nẹp tre hoặc dây kẽm để tạo các tư thế phong phú: gà quỳ chắp cánh, gà vươn mình cất cánh, gà cưỡi rùa, ngậm hoa cúc. Nhiệt độ nước luộc được canh chặt chẽ, rưới nước gừng nghệ liên tục để da gà vàng bóng, căng mịn, không rách, vẫn giữ nguyên thế dũng mãnh.
Trong khi đàn ông tạo thế gà, các phụ nữ tất bật chuẩn bị xôi gấc, xôi đậu, bánh trái, hoa quả trang trí. Đến giờ tế lễ, các gia đình đội mâm cỗ tiến vào sân từ đường, tham gia phần “thi cỗ” nội tộc. Ban giám khảo là những trưởng nhánh, tộc trưởng uy tín, chấm điểm dựa trên thế gà, mâm xôi đầy đặn và tổng thể trang trí hài hòa, trang trọng.
“Giải thưởng đôi khi chỉ là tràng pháo tay hay lời tuyên dương trước từ đường, nhưng mọi gia đình đều dồn hết tâm sức. Mâm cỗ đẹp không chỉ chứng tỏ khéo léo, mà còn là biểu hiện lòng thành kính dâng lên tổ tiên, cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, gia đạo bình an, con cháu đỗ đạt,” một thành viên họ Nguyễn Gia chia sẻ.
Sau phần thi cỗ và thế gà là lễ báo công, trao thưởng khuyến học cho các gia đình có con cháu thành đạt. Anh Nguyễn Gia Thắng, 40 tuổi, vượt hơn 1.500 km từ TP HCM về quê, đóng góp 10 triệu đồng vào quỹ khuyến học dòng họ. “Dòng họ chính là sợi dây kết nối mạnh mẽ nhất. Nhìn các em được vinh danh, tôi thấy trách nhiệm của mình là duy trì ngọn lửa này,” anh nói.
Bà Nguyễn Thị Hưng, Trưởng phòng Phát huy Giá trị Di tích (Ban Quản lý Di tích Nghệ An), cho biết tục tế tổ và làm gà thế là hình thức bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý báu. Văn hóa dòng họ ở Nghệ An phát triển mạnh từ thời Lê sơ, với nhà thờ họ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là “thiết chế xã hội” thu nhỏ, giáo dục nhân cách và tinh thần hiếu học cho thế hệ trẻ.
Chị Lê Thị Nhung, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Đồng, chia sẻ không khí lễ hội kéo dài từ mùng 7 đến 18/1 âm lịch, với 18 dòng họ lớn duy trì nghi lễ tế tổ nghiêm ngặt. Văn hóa dòng họ ở đây là kênh giáo dục truyền thống; dịp lễ khiến thế hệ trẻ háo hức trở về, xem đó là cột mốc để nỗ lực học tập và được vinh danh trước tổ tiên.
Nguồn: TinTucNews
